Jest takie zdanie, które słychać w Krakowie od lat i które brzmi jak miejscowy dialekt: „Kocham to miasto, ale”. Po „ale” każdy wstawia swoje. Korki na Wielickiej, smog w styczniu, siedem godzin na SOR-ze, cena mieszkania, której nie udźwignie żadna pensja z tej listy płac. A jednak wyjeżdża stąd mało kto, a przyjeżdżają ciągle nowi. Kraków jest miastem, na które się narzeka i z którego się nie wyprowadza. Oba te zdania są prawdziwe naraz i właśnie ta dwoistość jest najuczciwszym opisem, jaki znamy.
21 października nowy prezydent, Łukasz Gibała, złoży ślubowanie. Dostanie miasto po pięciu miesiącach rządów komisarza i po wyborach, w których ponad 62 procent głosujących powiedziało, że chce zmiany. Tego dnia zaczyna się jego odpowiedzialność, a razem z nią nasze liczenie. Dlatego dziś, tydzień wcześniej, robimy coś, co w firmach nazywa się bilansem otwarcia: spisujemy stan na dzień przekazania. Nie po to, żeby komuś dołożyć, tylko po to, żeby za rok było z czym porównać. Dziewięć dziedzin, w każdej jedna liczba, którą da się zmierzyć ponownie. Obok obietnice z kampanii, jeśli jakiejś dziedziny dotyczą.
1. Zdrowie: 3 godziny 38 minut o pierwszej w nocy
Zacznijmy od tego, co mierzymy sami, bo nikt inny tego nie robi. Od 5 października co pół godziny zapisujemy kolejki na sześciu krakowskich SOR-ach z systemu TOPSOR. Wniosek z pierwszego tygodnia jest prosty: w dzień jest źle, w nocy jest dwa razy gorzej. O pierwszej w nocy pacjent z lżejszym przypadkiem czekał na lekarza w Krakowie średnio 3 godziny 38 minut, o dziesiątej rano 1 godzinę 26 minut. W 5. Wojskowym Szpitalu Klinicznym w co drugim odczycie kolejka przekraczała cztery godziny. Norma mówi o dwóch.
Miasto jest właścicielem dwóch z tych sześciu szpitali: Żeromskiego i Narutowicza. Ten drugi ma około 120 milionów złotych długu i program naprawczy, który Urząd Miasta zatwierdził po raz drugi 8 października, trzy dni przed wyborami. W budżecie na 2025 rok na ochronę zdrowia poszło 91 milionów złotych, czyli 0,9 procent wydatków miasta. Za SOR-y płaci NFZ, nie miasto, ale to miasto zdecyduje, czy Narutowicz przetrwa w obecnej formie. Urząd odpowiedział nam w tej sprawie dzień po terminie, że „analizuje różne formy wsparcia”. NFZ nie odpowiedział wcale.
Obietnica z kampanii: współfinansowanie SOR-ów przez miasto i miejskie przychodnie. Pytanie na rok: ile złotych i od kiedy.
2. Powietrze: lepiej niż dekadę temu, gorzej, niż wkrótce będzie wolno
To jest dziedzina, w której Kraków przeszedł najdłuższą drogę. Miasto, które dziesięć lat temu przez pół roku żyło w maskach, zakazało palenia węglem i drewnem i naprawdę to wyegzekwowało. Nasze pomiary z czterech stacji GIOŚ od sierpnia do połowy października pokazują średnio 20 mikrogramów pyłu PM10 i 10 mikrogramów PM2,5 na metr sześcienny, czyli powietrze, jakiego Kraków w ciepłe miesiące nie miał od dziesięcioleci.
Problem jest w tym, że to sierpień. 20 stycznia tego roku miasto ogłosiło alarm trzeciego stopnia, bo średnie stężenie PM10 przekroczyło 150 mikrogramów, i uruchomiło darmową komunikację. Pierwsze dwa dni z przekroczoną normą dobową zanotowaliśmy już w drugim tygodniu października, zaraz po włączeniu ogrzewania. A największy problem nie jest już w piecach, tylko na jezdniach. Według danych GIOŚ przywołanych przez Krakowski Alarm Smogowy około 620 tysięcy krakowian, trzy czwarte miasta, mieszka tam, gdzie stężenie dwutlenku azotu przekracza normę, która zacznie obowiązywać w 2030 roku. Na stacji przy alei Trzech Wieszczów średnia roczna w 2025 roku wyniosła około 40 mikrogramów przy przyszłej normie 20. Dwutlenek azotu to samochody.
Obietnica z kampanii: w programie Gibały nie ma mierzalnego celu dla powietrza. To jedna z szesnastu rzeczy, o które pytaliśmy i na które nie odpowiedział. Pytanie na rok: ile dni z przekroczeniem normy dobowej PM10 i ile mikrogramów NO₂ przy Trzech Wieszczach.
3. Kultura: 42 wydarzenia w tygodniu, 17 w jednej dzielnicy
Kraków ma więcej kultury, niż da się skonsumować, i to nie jest przesada. W naszym kalendarzu Co dziś, który zbiera wydarzenia z Karnetu i największych sal, w ostatnim tygodniu było 42 wydarzeń z konkretną godziną: koncerty, spektakle, spotkania, kino. Tylko dwa z nich były bezpłatne.
A teraz mapa. Z tych 42 wydarzeń 17 odbyło się na Starym Mieście, 7 na Grzegórzkach, 5 na Krowodrzy, po 4 w Nowej Hucie i Podgórzu, 3 w Czyżynach, 1 na Zwierzyńcu. W Bieżanowie-Prokocimiu, na obu Prądnikach, w Mistrzejowicach, Bieńczycach, Swoszowicach, na Wzgórzach Krzesławickich: zero. To nie jest pełny obraz, bo nasz kalendarz nie widzi wszystkich klubów osiedlowych i bibliotek. Ale pokazuje, gdzie trafia to, co instytucje same chcą pokazać. Miasto wydaje na kulturę 520 milionów złotych rocznie, prawie pięć procent budżetu. Pytanie, dla kogo.
Pytanie na rok: ile z wydarzeń w naszym kalendarzu odbywa się poza pięcioma centralnymi dzielnicami.
4. Komunikacja: 351 milionów pasażerów i 41 procent korka
Krakowska komunikacja miejska to jednocześnie duma i powód do irytacji. W 2025 roku przewiozła 351 milionów pasażerów, o 17 milionów mniej niż rok wcześniej. Miasto tłumaczy spadek remontami torowisk, które wycięły z rozkładu prawie milion wozokilometrów tramwajów. Ten sam rok był jednak rekordowy w zamówieniach: 237 nowych autobusów i 90 tramwajów, z czego 50 dwukierunkowych i wydłużonych trafi w latach 2028–2029. Od 26 września jeździ tramwaj do Mistrzejowic, na który północ miasta czekała dwadzieścia trzy lata. Od 9 października z ronda Grębałów wjeżdża się na S7 w stronę Warszawy, a do końca roku Kraków ma mieć pełną obwodnicę.
Na jezdniach jest gorzej. W TomTom Traffic Index za 2024 rok Kraków miał poziom zatłoczenia 41 procent i był w ścisłej czołówce polskich miast, za Wrocławiem i Poznaniem. Transport to największa po oświacie pozycja w budżecie: 1,7 miliarda złotych, prawie 16 procent wydatków.
Obietnica z kampanii: nowe linie tramwajowe. Pytanie na rok: liczba pasażerów w 2026 roku i czy wróciła ponad 368 milionów z 2024.
5. Zieleń: 49,5 metra kwadratowego na mieszkańca
Według GUS na każdego krakowianina przypada 49,5 metra kwadratowego terenów zieleni miejskiej. To liczba, którą miasto lubi cytować, i słusznie: Błonia, Planty, bulwary wiślane, Lasek Wolski i Zakrzówek to przestrzenie, o jakich większość polskich miast może pomarzyć. Zarząd Zieleni Miejskiej dołożył w zeszłym roku trzy parki kieszonkowe, jest ich już 43.
Druga strona tej liczby: 50 parków miejskich zajmuje razem około 490 hektarów, czyli półtora procent powierzchni miasta. Zieleń Krakowa to w dużej części łąki, nieużytki i prywatne działki, które z każdym planem miejscowym mogą przestać być zielone. Spór o Zakrzówek, o Wesołą, o każdą łąkę w Dębnikach to w gruncie rzeczy spór o to, ile z tych 49,5 metra jest naprawdę miejskie.
Obietnica z kampanii: trzy megaparki: w Dolinie Prądnika, na dawnej gliniance w Zesławicach i w kamieniołomie na Krzemionkach. Pytanie na rok: czy któryś z nich ma już projekt i pieniądze w budżecie.
6. Bezpieczeństwo: 18 609 przestępstw, o tysiąc mniej
Tu Kraków wypada dobrze i trzeba to powiedzieć wprost. W 2025 roku policja odnotowała w mieście 18 609 przestępstw, wobec 19 575 rok wcześniej. Wykrywalność, 60,8 procent, jest najwyższa wśród największych polskich miast. W europejskim badaniu jakości życia z 2023 roku tylko 3,9 procent krakowian powiedziało, że przestępczość albo wandalizm w ich okolicy są problemem dla ich gospodarstwa domowego. To wynik, którego może Krakowowi pozazdrościć większość europejskich stolic.
Rosną za to interwencje (78 tysięcy w 2025 roku, o pięć tysięcy więcej), pożary i kolizje. I rośnie coś, czego statystyka przestępstw nie łapie: poczucie, że na Podgórskiej, Kotlarskiej czy moście Kotlarskim nocą rządzą kierowcy, nie przepisy. Pytaliśmy kandydatów o konkretne ulice. Odpowiedzi nie dostaliśmy.
Pytanie na rok: liczba przestępstw za 2026 i czy miasto dofinansowało nocne patrole, o które pytaliśmy.
7. Mieszkania: 15 923 złote za metr
Tyle według NBP kosztował w drugim kwartale 2026 roku metr nowego mieszkania w Krakowie w cenie transakcyjnej, o 3,5 procent więcej niż kwartał wcześniej. Na rynku wtórnym 14 792 złote, tu ceny lekko spadły. Drożej jest tylko w Warszawie.
Miasto wydaje na gospodarkę mieszkaniową 406 milionów złotych rocznie, 3,8 procent budżetu, i od lat sprzedaje mieszkania komunalne lokatorom. Każde sprzedane mieszkanie to jedno mniej dla kogoś, kto czeka w kolejce.
Obietnica z kampanii: koniec masowej sprzedaży mieszkań komunalnych i szybsze remonty pustostanów. Pytanie na rok: ile mieszkań komunalnych miasto sprzedało, a ile wyremontowało i przydzieliło.
8. Pieniądze: minus 947 milionów
Kraków w 2025 roku miał 9,7 miliarda złotych dochodów i 10,6 miliarda wydatków. Deficyt: 947 milionów. Wydatki rosną szybciej niż dochody od 2018 roku i w tym czasie Kraków z miasta, które wychodziło na zero, stał się miastem, które co roku wydaje blisko miliard więcej, niż zbiera. Na każde 1000 złotych dochodu 39 złotych idzie na obsługę długu. W przeliczeniu na mieszkańca miasto ma 11 932 złote dochodu rocznie, piąte miejsce wśród sześciu największych miast Polski, za Warszawą, Poznaniem, Gdańskiem i Wrocławiem. Na inwestycje zostaje 7,7 procent wydatków. Oświata bierze 35 procent.
To jest dziedzina, w której nowy prezydent nie ma czasu na rozgrzewkę: projekt budżetu na 2027 rok musi trafić do Rady Miasta i Regionalnej Izby Obrachunkowej do 16 listopada, 26 dni po zaprzysiężeniu.
Obietnica z kampanii: zewnętrzny audyt finansów miasta na początku kadencji. Pytanie na rok: czy audyt został zamówiony, kto go zrobił i czy wyniki są publiczne.
9. Co mówią sami krakowianie
Na koniec głos tych, o których jest ten tekst. W badaniu Komisji Europejskiej „Jakość życia w miastach europejskich” z 2023 roku, przeprowadzonym w 83 miastach, 53 procent krakowian odpowiedziało, że w ciągu ostatnich pięciu lat jakość życia w ich mieście się poprawiła. To szóste miejsce w Europie, lepsze niż Warszawa, gorsze niż Gdańsk i Białystok. 84 procent powiedziało, że ma kogo poprosić o pomoc, gdyby jej potrzebowało, siódmy wynik w Europie. Przestępczość jako problem domowy wskazało 3,9 procent.
Krakowianie nie są naiwni. Widzą korki, smog i kolejki, bo codziennie w nich stoją. A mimo to większość mówi, że jest lepiej, niż było. To jest kapitał, który dostaje nowy prezydent: miasto, które chce w siebie wierzyć i ma do tego powody.
Bilans otwarcia
Dziewięć liczb na 14 października 2026 roku:
- 3 h 38 min czeka pacjent z niskim priorytetem na krakowskim SOR-ze o pierwszej w nocy (mediana miasta, tydzień 5–12.10).
- 620 tysięcy krakowian mieszka tam, gdzie stężenie NO₂ przekracza normę z 2030 roku.
- 17 z 42 wydarzeń kulturalnych w tygodniu odbyło się na Starym Mieście; w ośmiu dzielnicach nie było żadnego.
- 351 milionów pasażerów komunikacji miejskiej w 2025 roku, o 17 milionów mniej niż rok wcześniej.
- 49,5 m² zieleni miejskiej na mieszkańca; 50 parków to 1,5 procent powierzchni miasta.
- 18 609 przestępstw w 2025 roku, o blisko tysiąc mniej; wykrywalność 60,8 procent.
- 15 923 zł za metr nowego mieszkania, drugie miejsce w Polsce.
- −947 milionów zł deficytu budżetu za 2025 rok; 11 932 zł dochodu na mieszkańca.
- 53 procent krakowian uważa, że przez pięć lat żyje się lepiej.
21 października 2027 roku zmierzymy to wszystko jeszcze raz, tymi samymi metodami. Dziewięć obietnic z kampanii, które dotyczą tych dziedzin, jest w naszym rejestrze obietnic, a siedemnaście pytań, które wysłaliśmy prezydentowi elektowi, czeka na odpowiedź do 28 października na stronie Rozliczamy. Czy w Krakowie dobrze się mieszka? Tak. Czy mogłoby być lepiej? Na to pytanie odpowie następny rok.
Na zdjęciu: Kraków z lotu ptaka: Wawel, Stare Miasto, Grzegórzki i osiedla Prądnika w tle (2010). Fot. Robin, Wikimedia Commons, licencja CC BY 2.0.
Źródła: dane TOPSOR (pacjent.gov.pl) zapisywane przez redakcję, pomiary GIOŚ z czterech stacji w Krakowie (archiwum redakcji, sierpień–październik 2026), Krakowski Alarm Smogowy za GIOŚ (styczeń 2026), kalendarz „Co dziś” Krakowskiego Raportu (7–13.10.2026), MPK Kraków i ZTP za 2025 r., TomTom Traffic Index 2025 (dane za 2024 r.), GUS Bank Danych Lokalnych (zieleń 2024, finanse 2025), Raport o stanie Gminy Miejskiej Kraków za 2025 r. (przestępczość), NBP (ceny mieszkań, II kw. 2026), Komisja Europejska „Report on the quality of life in European cities 2023”, odpowiedź Biura Prasowego UMK z 13.10.2026, program wyborczy KWW Łukasza Gibały.
