Czym są PM10 i PM2,5

To pyły zawieszone — mieszanina drobin unoszących się w powietrzu. Liczba oznacza średnicę w mikrometrach: PM10 to cząstki do 10 µm, PM2,5 do 2,5 µm. Te drugie są groźniejsze, bo są na tyle małe, że przechodzą z płuc do krwiobiegu. Dla porównania: ludzki włos ma około 70 µm grubości.

Co oznaczają normy

Dla PM10 obowiązuje norma dobowa 50 µg/m³ — i wolno ją przekroczyć najwyżej 35 razy w roku. Dla PM2,5 przepisy Unii określają normę roczną na poziomie 25 µg/m³; wartości dobowej nie ustalono, ale Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by średnia dobowa nie przekraczała 15 µg/m³.

Osobno funkcjonują progi krajowe: poziom informowania to 100 µg/m³ średniej dobowej PM10, a poziom alarmowy — 150 µg/m³. Po ich przekroczeniu służby ogłaszają komunikaty i zalecenia dla mieszkańców.

Co robić, gdy powietrze jest złe

  • Ogranicz wysiłek na zewnątrz. Bieganie czy jazda na rowerze zwiększają wentylację płuc kilkukrotnie, więc wdychasz odpowiednio więcej pyłu.
  • Szczególnie uważajcie jeśli w domu są dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze albo chorujące na astmę, POChP czy schorzenia serca.
  • Wietrz krótko i w najlepszym momencie doby — zwykle po południu, gdy stężenia bywają niższe niż rano i wieczorem.
  • Maseczka chirurgiczna nie chroni przed pyłem zawieszonym. Sens ma wyłącznie półmaska z filtrem klasy co najmniej FFP2.
  • Oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA realnie obniża stężenie w mieszkaniu, ale tylko w pomieszczeniu, w którym stoi, i przy zamkniętych oknach.

To ogólne wskazówki profilaktyczne, a nie porada medyczna — w sprawach zdrowotnych decyduje lekarz znający Twoją sytuację.

Czym wolno palić w Krakowie

Kraków ma najostrzejsze przepisy w Polsce. Od 1 września 2019 roku obowiązuje całkowity zakaz spalania węgla i drewna — we wszystkich instalacjach, także w kominkach i piecach. Podstawą jest uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego nr XVIII/243/16 z 15 stycznia 2016 roku.

Dozwolone paliwa to: gaz ziemny (również skroplony), propan-butan, biogaz rolniczy, inne gazy palne oraz lekki olej opałowy.

Jak zgłosić, że ktoś truje

Kontrolę palenisk prowadzi w praktyce Straż Miejska. Zgłoszenie przyjmie pod numerem 986 — całodobowo, także anonimowo. Warto podać adres, opis dymu i porę, o której zjawisko występuje.

Za złamanie zakazu grozi pouczenie albo mandat od 20 do 500 zł. Jeśli ukarany odmówi przyjęcia mandatu, sprawa trafia do sądu, gdzie grzywna może sięgnąć 5 tys. zł. Utrudnianie kontroli jest osobnym wykroczeniem.

Gdzie sprawdzać dane u źródła

Dane pomiarowe: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (api.gios.gov.pl). Przepisy: uchwała Sejmiku Województwa Małopolskiego nr XVIII/243/16. Stan na 4 sierpnia 2026, 23:14.