W skrócie: miasto zaprasza na konsultacje projektu programu na lata 2027–2030. Spotkanie jest już jutro, w poniedziałek 19 października o 16.00. Uwagi można zgłaszać do 30 października. Poniżej zasady udziału, a potem nasza analiza dokumentu.
Jak zgłosić uwagi do programu uzależnień w Krakowie
- Termin: konsultacje trwają od 9 do 30 października 2026 r. Konsultacje prowadzi Miejskie Centrum Profilaktyki Uzależnień (MCPU) razem z Wydziałem Dialogu, Konsultacji i Kontaktu Obywatelskiego.
- Spotkanie konsultacyjne: poniedziałek 19 października, 16.00–18.00, ul. Rozrywka 1, sala nr 18 na parterze. Budynek jest dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
- Dyżur telefoniczny: środa 21 października, 13.00–15.00, tel. 12 411 41 21 wew. 104. Pierwszy dyżur, z 15 października, już się odbył.
- Formularz: można go przesłać jako skan lub zdjęcie na konsultacje@mcpu.krakow.pl, na adres do doręczeń elektronicznych z dopiskiem „KONSULTACJE PROJEKTU GPPiRPAoPN 2027-2030”, dostarczyć osobiście lub wysłać pocztą na ul. Rozrywka 1, 31-419 Kraków (sekretariat, parter, pokój 5) albo oddać na spotkaniu.
Pełny projekt (79 stron) jest dostępny na stronie miasta, a formularz konsultacyjny jest jednym plikiem dla mieszkańców i organizacji pozarządowych. Zgłaszający zaznacza, w jakim charakterze pisze.
Co to za program i skąd są na niego pieniądze
Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii to dokument, który gmina musi przyjąć z mocy ustawy. Obejmuje profilaktykę, terapię, wsparcie rodzin i ograniczanie dostępności alkoholu. Może też obejmować uzależnienia behawioralne. Koordynuje go MCPU, a uchwala Rada Miasta.
Obecny program obowiązuje w latach 2023–2026 (uchwała z 7 grudnia 2022 r.). Wcześniejsze programy były przyjmowane zwykle w listopadzie lub grudniu. Dlatego uchwały w sprawie nowego programu można się spodziewać pod koniec tego roku.
Pieniądze pochodzą z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu. Zgodnie z art. 18² ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, który cytuje sam projekt, te dochody „nie mogą być przeznaczone na inne cele”. Miasto zaplanowało na 2026 r. dochód z opłat w wysokości 36,5 mln zł. W 2022 r. podawało, że łączna kwota na działania obecnego programu to 29 mln zł.
Analiza 1: projekt nie podaje, ile pieniędzy pójdzie na program
W rozdziale o realizacji projekt mówi tylko, że program będzie realizowany w ramach środków planowanych w budżecie miasta na kolejny rok budżetowy, z opłat za zezwolenia na alkohol i dochodów własnych. Nie podaje kwoty, ani łącznej, ani rocznej.
Przeszukaliśmy cały dokument. Jedyne kwoty dotyczące miasta to wynagrodzenia członków Miejskiej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (600 zł miesięcznie, 800 zł dla przewodniczącego). Poza tym są szacunki krajowe: projekt przywołuje „argument ekonomiczny”, że koszty społeczno-ekonomiczne picia alkoholu w 2025 r. oszacowano na 93,3 mld zł, a wpływy z akcyzy na alkohol wyniosły 13,4 mld zł.
Z braku kwot wynika, że mieszkańcy zgłaszający uwagi nie wiedzą, czy proponowane cele są realne finansowo. Środki będą ustalane rok po roku w uchwale budżetowej. Projekt wskazuje źródło pieniędzy zgodnie z ustawą, ale nie podaje jego wielkości. To pierwsze pytanie, które warto zadać miastu w konsultacjach.
Analiza 2: cele rosną, a liczby spadają
Projekt opisuje stan z lat 2023–2025 i stawia cele na 2027–2030. Zestawiliśmy dane z diagnozy:
| Wskaźnik | 2023 | 2024 | 2025 | Zmiana 2023→2025 |
|---|---|---|---|---|
| Szkolenia profilaktyczne | 846 | 782 | 651 | −23,0% |
| Uczestnicy szkoleń (razem) | 14 512 | 14 050 | 11 131 | −23,3% |
| w tym dzieci i młodzież | 12 386 | 12 338 | 10 029 | −19,0% |
| Osoby w terapii uzależnień | 3 010 | 2 454 | 2 446 | −18,7% |
| Świadczenia terapeutyczne | 33 238 | 34 128 | 35 451 | +6,7% |
| Dzieci w placówkach wsparcia dziennego | 3 411 | 3 254 | 3 255 | −4,6% |
Z danych wynika, że w ciągu dwóch lat do mniejszej liczby osób trafiały szkolenia i terapia, choć tym osobom udzielano więcej świadczeń. Projekt nie wyjaśnia przyczyn. Może to być zmiana sposobu liczenia, mniejsze środki albo mniejsze zainteresowanie. Dokument tego nie rozstrzyga.
Tymczasem program stawia cele, które przy tych danych wyglądają ambitnie. Tabela wskaźników podaje wartość bazową z 2025 r. i „wartość znakomitą”:
| Wskaźnik | Baza 2025 | „Wartość znakomita” | Wzrost |
|---|---|---|---|
| Odsetek dzieci i młodzieży objętych szkoleniami z profilaktyki uzależnień | 9,87 | 25,10 | ok. 2,5 raza |
| Odsetek osób objętych terapią uzależnień i współuzależnienia | 18,64 | 60,00 | ok. 3,2 raza |
| Odsetek dzieci i młodzieży, która nie miała kontaktu z alkoholem | 66,64 | 68,00 | o 1,4 pkt proc. |
Z tej tabeli wynika, że program chce zwiększyć zasięg szkoleń z 9,9 do 25,1 proc. dzieci i młodzieży, a terapii z 18,6 do 60 proc. osób. Dokument nie podaje terminu osiągnięcia tych wartości ani etapów pośrednich. Nie ma też zadań z liczbami, które miałyby do tego doprowadzić, ani pieniędzy. Jeśli wskaźnik 9,87 proc. liczono na podstawie 10 029 dzieci i młodzieży objętych szkoleniami w 2025 r., odpowiada to populacji około 100 tys. osób, a cel 25,1 proc. oznaczałby około 25 tys. uczestników.
To nasze wyliczenie z danych dokumentu. Nie jest to zarzut wobec miasta, tylko pytanie: skąd ta skala i kiedy.
Analiza 3: ryzyka programu, a wśród nich nie ma ryzyka finansowego
Tabela ryzyk zawiera dwie pozycje: niską frekwencję uczestników działań oraz ograniczoną dostępność terapii. Obie mają ocenę istotności 2. Ryzyka finansowego w tabeli nie ma.
To ważne z jednego powodu. Program jest finansowany z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu, a według komunikatu miasta o nocnej prohibicji wydłużenie zakazu (od 1 września 2026 r. obowiązuje on w godzinach 22.00–6.00) może ograniczyć wpływy z opłat. Jednocześnie projekt programu zakłada dalsze ograniczanie dostępności alkoholu: sprzedaży w pobliżu szkół, ośrodków terapii i obiektów kultu oraz gęstości sieci punktów sprzedaży. Naszym zdaniem, im skuteczniejsze te cele, tym mniej opłat i, przy braku innego źródła, mniej pieniędzy na profilaktykę i terapię.
To napięcie jest wbudowane w ustawę i nie jest winą miasta. Warto jednak, żeby program je nazwał i powiedział, co zrobi, gdy wpływy spadną.
Podział środków: więcej terapii, mniej profilaktyki
Projekt zawiera wykres podziału środków programu w 2025 r. Na profilaktykę poszło 66 proc., na terapię 18 proc., a na pozostałe zadania 16 proc. W komunikacie miasta z grudnia 2022 r. podano podział z 2022 r.: 78 proc. na działania profilaktyczne, 12 proc. na leczenie uzależnień i 10 proc. na Dom Pomocy Społecznej dla osób uzależnionych, Miejską Komisję i Punkt Konsultacyjny.
Kategorie nie są identyczne, więc porównanie jest przybliżone. Wynika z niego jednak, że udział terapii wzrósł z około 12 do 18 proc., a profilaktyki spadł z 78 do 66 proc. Projekt nie podaje kwot, więc nie wiadomo, czy zmieniły się udziały w mniejszej, czy w większej puli.
Nocna prohibicja: co pokazują dane w projekcie
Od 1 lipca 2023 r. w Krakowie obowiązywał zakaz sprzedaży alkoholu na wynos od północy do 5.30. Od 1 września 2026 r. obowiązuje on od 22.00 do 6.00. Radni uchwalili zmianę 8 lipca. W czerwcowych konsultacjach wpłynęło 949 formularzy, a 62 proc. poparło projekt, jak podało miasto.
Projekt programu zawiera trzy tabele, które miasto traktuje jako dowód skuteczności zakazu. Tytuły tabel mówią o wykroczeniach ujawnionych przez Straż Miejską i interwencjach Policji. Miasto w komunikacie opisuje je jako związane z alkoholem, ale tytuły tabel tego nie precyzują.
| Okres (lipiec–czerwiec) | Policja, 0.00–5.30 | Straż Miejska, 0.00–5.30 | Policja, cała doba | Straż Miejska, cała doba |
|---|---|---|---|---|
| VII 2022–VI 2023 | 2 754 | 1 948 | 28 929 | 25 205 |
| VII 2023–VI 2024 | 1 418 | 1 014 | 19 998 | 24 812 |
| VII 2024–VI 2025 | 1 051 | 707 | 15 600 | 18 560 |
| VII 2025–V 2026* | 504 | 468 | 9 245 | 13 389 |
*Ostatni okres obejmuje 11 miesięcy.
Spadek jest ogromny: o 82 proc. w interwencjach policji w godzinach zakazu i o 68 proc. w ciągu całej doby (w ostatnim, 11-miesięcznym okresie). Warto jednak zauważyć trzy rzeczy, które projekt zostawia bez komentarza.
- Większość spadku wypada poza oknem zakazu. Interwencji policji w ciągu doby ubyło około 19,7 tys., z czego tylko około 2,3 tys. (11 proc.) w godzinach 0.00–5.30, w których obowiązywał zakaz. Reszta spadku dotyczy pozostałych godzin. Dokument nie tłumaczy, dlaczego zakaz nocny miałby tak mocno zmniejszać interwencje o innych porach.
- Izba wytrzeźwień nie notuje spadku. Liczba pobytów w Dziale Opieki nad Osobami Nietrzeźwymi MCPU wyniosła 7 860 (VII 2022–VI 2023), 7 658 i 7 880 (VII 2024–VI 2025), czyli zmiana o +0,3 proc. Liczba przypadków użycia przymusu bezpośredniego spadła z 359 do 274.
- Ostatni okres jest krótszy. Dane za VII 2025–V 2026 obejmują 11 miesięcy, więc ich porównanie z pełnymi latami jest przybliżone. Po przeliczeniu na rok spadek byłby nieco mniejszy, ale wciąż bardzo duży.
Nie twierdzimy, że zakaz nie działa. Liczba pobytów w izbie wytrzeźwień mogła się utrzymać z innych przyczyn, a spadek interwencji mógł wynikać także ze zmian w sposobie ich rejestrowania. Dokument tego nie wyjaśnia, a to pytanie do MCPU, czy interwencje spadły dlatego, że ludzie mniej piją, czy dlatego, że służby inaczej pracują.
Miasto podaje też, że w lipcu 2025 r. interwencje policji związane z alkoholem były niemal o 70 proc. rzadsze niż w lipcu 2022 r., a sprzedaż detaliczna alkoholu spadła w 2024 r. o 3,6 proc., a w 2025 r. o 5,49 proc. Sprzedaż w gastronomii rosła, a razem ze sprzedażą w lokalach (z cateringiem) wzrosła o 0,54 proc. w 2024 r. i o 1,74 proc. w 2025 r. Miasto zaznacza, że dochody z opłat rosły (6,94 proc. w 2024 r., 1,71 proc. w 2025 r.).
Narkotyki i nowe substancje: rośnie liczba przestępstw i ilość zabezpieczonych środków
Policja ujawniła w Krakowie 1314 przestępstw narkotykowych w 2024 r. i 2129 w 2025 r., o 62 proc. więcej. Wykrywalność wynosiła około 97 proc. W 2025 r. zatrzymano 714 osób podejrzanych (w 2024 r. 732).
| Zabezpieczone substancje | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|
| Marihuana | 34,5 kg | 57,7 kg | 119,2 kg |
| Mefedron | 29,8 kg | 22,9 kg | 27,0 kg |
| Kokaina | 4,1 kg | 0,8 kg | 13,7 kg |
| Amfetamina | 8,2 kg | 22,2 kg | 10,9 kg |
W 2025 r. w tabeli pojawiły się też nowe pozycje, których nie było w zestawieniach za wcześniejsze lata: klefedron (4-CMC) 11,6 kg i klofedron (3-CMC) 19,4 kg. Z pozycji, które projekt wylicza, wynika około 219 kg ujawnionych środków w 2025 r. wobec ponad 90 kg w 2023 r. To nasze zsumowanie.
Trzeba tu zachować ostrożność. Ilości zabezpieczone zależą od aktywności policji, a nie tylko od rozmiarów rynku. Zwracamy też uwagę, że dane różnią się między latami: w 2023 r. projekt podaje 8588 zatrzymanych, a w 2024 r. 732, bez wyjaśnienia tak dużej różnicy. Może to oznaczać zmianę sposobu liczenia.
Projekt zauważa, że rynek nowych substancji psychoaktywnych (NSP) co roku wzbogaca się o około 50 nowych związków, a prawdziwy rozmiar ich używania nie jest znany, bo w Polsce brakuje wyspecjalizowanych ośrodków informacji toksykologicznej, które zbierałyby dane o zatruciach (projekt wskazuje jako wyjątek województwo łódzkie). Program przewiduje współpracę przy zbieraniu takich informacji w Krakowie i z podmiotami zajmującymi się redukcją szkód.
Młodzież: alkohol jest pierwszą substancją, a pomocy nie zna większość
Z ankiety MCPU wśród uczniów i studentów Małopolski (rok szkolny 2024/2025) wynika, że 55 proc. badanych używało substancji psychoaktywnych. Dla 67 proc. pierwszą z nich był alkohol. Aż 74 proc. nigdy nie korzystało z pomocy psychologa lub terapeuty, a 65 proc. nie zna żadnej instytucji wspierającej osoby uzależnione.
Badania ESPAD z 2024 r. pokazują, że alkohol pije kiedykolwiek w życiu 73 proc. uczniów w wieku 15–16 lat i 91 proc. 17–18-latków. W ostatnich 30 dniach piło 39 proc. 15-latków i 73 proc. 17-latków, co projekt opisuje jako trend spadkowy.
Ten wynik pokazuje, dlaczego zasięg informacji o pomocy ma znaczenie: większość badanych nie zna żadnej instytucji, która wspiera osoby uzależnione.
Czego w projekcie brakuje
- Nikotyny i e-papierosów. Przeszukaliśmy tekst pod kątem słów „papieros”, „tytoń”, „nikotyna” i „wapowanie”. Żadne z nich nie występuje w dokumencie, choć program obejmuje profilaktykę wśród dzieci i młodzieży.
- Uzależnień behawioralnych w wskaźnikach. Hazard i Internet występują w projekcie jako przykłady zagrożeń w jednym z zadań informacyjnych. Wskaźniki programu ich nie mierzą.
- Oceny poprzedniego programu. W projekcie nie znaleźliśmy zestawienia, które cele programu 2023–2026 zostały osiągnięte. Sprawozdania z wykonania mają trafiać do Rady Miasta do 30 czerwca roku następnego.
- Terminów i etapów. Zadania w tabeli mają w kolumnie „termin” zapis „2027–2030”: jeden okres, bez podziału na lata.
- Wyjaśnienia jednostki wskaźnika W56_Z. Wskaźnik „liczba osób uzależnionych” ma wartość bazową 1,75 i cel 0,60, ale dokument nie podaje, w jakiej jednostce (np. na 1000 mieszkańców).
Warto też zwrócić uwagę, że w naszym rejestrze obietnic Łukasza Gibały, który obejmuje urząd prezydenta 21 października, nie ma obietnicy o alkoholu ani uzależnieniach. Najbliższa to ogólne współfinansowanie programów profilaktyki zdrowotnej, bez kwot. Program trafi więc na jego biurko jako gotowy projekt MCPU. Sprawdzimy, jak nowa władza do niego podejdzie.
Pytania, które warto zadać w konsultacjach
- Ile pieniędzy miasto planuje przeznaczyć na program w każdym z lat 2027–2030?
- Co się stanie z programem, jeśli wpływy z opłat za zezwolenia spadną po wydłużeniu nocnej prohibicji?
- Dlaczego w latach 2023–2025 spadła liczba szkoleń i osób w terapii, a program stawia cel zwiększenia ich zasięgu 2,5–3,2 raza? W jakich latach i jakimi działaniami?
- Jak miasto wyjaśnia, że interwencje policji spadły o dwie trzecie, a liczba pobytów w izbie wytrzeźwień się nie zmieniła? Czy zmieniły się zasady rejestrowania interwencji?
- Dlaczego w programie nie ma nikotyny i e-papierosów, skoro obejmuje on substancje psychoaktywne i profilaktykę wśród młodzieży?
- Jakimi wskaźnikami miasto będzie mierzyć uzależnienia behawioralne, o których wspomina program?
- Czy miasto opublikuje ocenę realizacji celów programu 2023–2026 przed uchwaleniem nowego?
Najczęstsze pytania
Do kiedy trwają konsultacje programu przeciwdziałania uzależnieniom w Krakowie?
Do 30 października 2026 r. Konsultacje rozpoczęły się 9 października.
Kiedy i gdzie odbędzie się spotkanie konsultacyjne?
W poniedziałek 19 października 2026 r. w godzinach 16.00–18.00 w siedzibie Miejskiego Centrum Profilaktyki Uzależnień przy ul. Rozrywka 1 (sala nr 18 na parterze).
Jak zgłosić uwagi do programu?
Wypełnić formularz konsultacyjny i wysłać go e-mailem na konsultacje@mcpu.krakow.pl, na adres do doręczeń elektronicznych, pocztą lub osobiście na ul. Rozrywka 1 albo oddać na spotkaniu. Można też zadzwonić na dyżur w środę 21 października, 13.00–15.00, pod numer 12 411 41 21 wew. 104.
Ile pieniędzy pójdzie na program na lata 2027–2030?
Projekt tego nie podaje. Wskazuje tylko, że środki będą pochodzić z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu i dochodów własnych, planowanych w budżecie na kolejny rok.
Kto uchwali program?
Rada Miasta Krakowa. Poprzednie programy były przyjmowane zwykle w listopadzie lub grudniu.
Skąd miasto ma pieniądze na profilaktykę uzależnień?
Z opłat za zezwolenia na sprzedaż alkoholu oraz opłat za zezwolenia na obrót hurtowy napojami w opakowaniach do 300 ml. Ustawa wskazuje, że tych dochodów nie wolno przeznaczać na inne cele.
Tekst opublikowaliśmy 18 października 2026 r. Analiza opiera się na projekcie Gminnego Programu na lata 2027–2030 (79 stron), komunikatach Urzędu Miasta Krakowa i Miejskiego Centrum Profilaktyki Uzależnień o konsultacjach i nocnym zakazie sprzedaży alkoholu oraz na danych miasta z komunikatu z grudnia 2022 r. Obliczenia procentowe i sumy są nasze. Nie jest to porada medyczna. Pomoc w kryzysie można uzyskać w Miejskim Centrum Profilaktyki Uzależnień, które prowadzi punkt konsultacyjny i całodobowy telefon zaufania.
