W sobotę po trzeciej po południu ktoś wjechał samochodem na Rynek Główny i nie wysiadając, zaczął strzelać do ludzi, którzy przyszli tam po nic szczególnego: na kawę, na zdjęcie pod Mickiewiczem, na spacer, zanim zrobi się ciemno. Sześć osób nie żyje, szesnaście jest rannych, w tym dwóch policjantów. Wieczorem w mieszkaniu w Ostrowcu Świętokrzyskim znaleziono ciała jego rodziców i siostry. Tyle wiadomo na pewno i to wystarczy, żeby Kraków przez długi czas przechodził przez Rynek trochę szybciej niż zwykle.

Zanim zapadł zmrok, padło też słowo „terroryzm”. Najpierw w ustach ministrów, potem na paskach w telewizji, w niedzielę w komunikacie prokuratury. Przyznam, że w pierwszym odruchu mnie uwierało. Terroryzm kojarzył mi się z organizacją, z żądaniem, z manifestem wrzuconym do sieci godzinę przed atakiem. Tu manifestu nie ma. Jest dwudziestoczterolatek z Ostrowca, tokarz, niekarany, z bronią, która według nieoficjalnych doniesień należała do jego ojca, i dziura w miejscu, gdzie powinien być motyw. Szaleniec, pomyślałem, i poszedłem szukać definicji, żeby mieć czym poprzeć to przeczucie.

Definicja mi go nie poparła. Ta podręcznikowa, o planowanej działalności zorganizowanych grup, które przemocą wymuszają na państwie ustępstwa, pochodzi od politologów. Kodeks karny jest skromniejszy i przez to pojemniejszy. Artykuł 115 § 20 wymienia kilka celów, które czynią przestępstwo terrorystycznym, i wystarczy jeden z nich, a pierwszy na liście brzmi: poważne zastraszenie wielu osób. Nie trzeba żądań ani programu, nie trzeba też nikogo za plecami. Kto w mundurze moro i z długą bronią wjeżdża na najbardziej zatłoczony plac w Polsce w sobotnie popołudnie i strzela do przypadkowych przechodniów, ten w rozumieniu prawa chce, żeby ludzie się bali. Prokuratura tak to zresztą zakwalifikowała: zabójstwo wielu osób w związku z art. 115 § 20.

Słowo „szaleniec” też niczego tu nie unieważnia. Poczytalność to pytanie o winę sprawcy, a nie o to, czym był sam czyn. Wśród samotnych zamachowców ostatnich dekad było sporo ludzi chorych, którzy jednocześnie bardzo precyzyjnie wiedzieli, gdzie i kiedy strach rozniesie się najdalej. Jedno nie wyklucza drugiego, czasem nawet jedno karmi drugie.

Moje przeczucie wraca jednak w innym miejscu, bardziej skromne. W sobotę wieczorem, w tym samym oddechu co „akt terroru”, padło drugie określenie: poglądy „ultranacjonalistyczne”, „skrajnie prawicowe”. Minister dodał, że to wstępne ustalenia i będą weryfikowane. Zastrzeżenie nie zmieściło się w żadnym nagłówku. Po kilku godzinach jedni pisali „no proszę, prawica”, drudzy „pochopna etykieta szyta pod polityczne zapotrzebowanie”, a funkcjonariusze od cyberprzestępczości dopiero siadali do jego telefonu i historii przeglądarki. Nikt z kłócących się nie miał w ręku niczego poza słowem ministra i własnym nastawieniem.

Do tego dochodzi Ostrowiec. Człowiek, który przed wyjazdem do Krakowa zabija matkę, ojca i siostrę, może być żołnierzem jakiejś ideologii. Może też być kimś, komu rozpadło się wszystko naraz, a ideologia przyszła na końcu jako kostium, w którym łatwiej wyjść z domu z karabinem. Nie wiem, która wersja jest prawdziwa. Problem w tym, że w sobotę wieczorem nie wiedział tego nikt, a wielu mówiło tak, jakby wiedziało.

Uczciwie trzeba oddać drugiej stronie jedno. Szybkie nazwanie rzeczy po imieniu ma sens praktyczny: uruchamia służby, procedury, inne przepisy, daje ludziom sygnał, że państwo traktuje sprawę z najwyższą powagą. Gdyby minister milczał o tym, co służby już widzą w materiałach, za tydzień ktoś zarzuciłby mu ukrywanie prawdy. Między pośpiechem a zwłoką nie ma bezpiecznego środka i nie zazdroszczę nikomu, kto musi go szukać na żywo, przed kamerami, kilka godzin po masakrze.

Dlatego myślę o tym słowie jak o budynku z dwoma piętrami. Na dole jest prawo: zamiar zastraszenia, kwalifikacja czynu, dożywocie w zagrożeniu. Na to piętro prokurator ma już dość materiału i trudno mu zarzucić nadużycie. Na górze jest opowieść, czyli kim był, w imię czego strzelał i kto powinien poczuć się za to odpowiedzialny. Tam na razie nie ma nikogo z kluczem. Politycy obu stron weszli jednak na górę od razu, schodami pożarowymi, bo tam stoi publiczność.

Za trzy tygodnie na Rynku ma ruszyć jarmark bożonarodzeniowy. Ktoś będzie musiał zdecydować o bramkach, o patrolach, o tym, czy w ogóle. Wolałbym, żeby te decyzje zapadały na dolnym piętrze, gdzie są fakty, a nie na górnym, gdzie na razie jest tylko głośno.

Grzegorz Bąk, Krakowski Raport. Fakty o śledztwie, ofiarach i decyzjach miasta zebraliśmy w tekście Kraków dzień po zamachu.