Kraków świetnie wychodzi na zdjęciach. Rynek o zachodzie słońca, Kazimierz w świetle latarni, Planty jesienią. Kto przyjeżdża na weekend, wyjeżdża zachwycony i ma rację. Ale pocztówka nie mówi nic o tym, jak się w tym mieście żyje od poniedziałku do piątku.
Ten tekst nie jest wymierzony w turystów. Ludzie, którzy do nas przyjeżdżają, robią to samo, co my robimy w Lizbonie czy Pradze. Chcę zapytać o coś innego: kto decyduje o tym, czym ma być centrum Krakowa, i czy w tych decyzjach w ogóle liczą się jego mieszkańcy. Bo to jest spór o prawo do miasta, a nie o walizki na bruku.
Czy w centrum da się jeszcze normalnie mieszkać?
Mieszkać w centrum to dziś trochę jak mieszkać na scenie. Rano kółka walizek, wieczorem wieczory kawalerskie, w nocy śpiewy pod oknem. Kamienica, w której kiedyś wszyscy się znali, ma dziś przy wejściu skrytki na klucze, a za każdymi drzwiami co kilka dni kogoś innego.
Urząd Miasta sam przyznaje, że liczba mieszkańców wewnątrz Plant od lat systematycznie maleje, a ci, którzy zostali, są przeważnie starsi. Zastrzega przy tym, że zmiana charakteru Starego Miasta i Kazimierza zaczęła się już po 1989 roku i turystyka nie była jej główną przyczyną. To uczciwe zastrzeżenie. Tyle że dla kogoś, kto w piątek o drugiej w nocy nie może zasnąć, nie ma znaczenia, kiedy ten proces się zaczął. Liczy się to, że wciąż trwa.
Gdzie się podział szewc
Najlepiej widać to po sklepach. Zakład szewski, pasmanteria, warzywniak, mała drogeria, naprawa zegarków. Rzeczy, których turysta nie potrzebuje, a mieszkaniec potrzebuje co tydzień. Na ich miejscu pojawiają się kantory, sklepy z pamiątkami, kolejne bistro i kolejny minimarket z alkoholem.
Nie ma w tym czyjejś złej woli. Właściciel lokalu wynajmuje temu, kto zapłaci więcej, a więcej płaci ten, kto obsługuje gości. Ale skutek jest taki, że po zwykłe rzeczy trzeba jechać poza centrum. Dla starszej osoby, która mieszka tu od pół wieku, to nie jest drobna niewygoda. To powolne wypychanie z własnej dzielnicy.
Kazimierz: dzielnica czy dekoracja?
Kazimierz jest najlepszym i zarazem najsmutniejszym przykładem. Jeszcze w latach dziewięćdziesiątych był zaniedbany i pustoszał. Dziś jest jednym z najmodniejszych miejsc w Europie. To ogromny sukces i nikt rozsądny nie chce wracać do odrapanych podwórek i pustych bram.
Wystarczy jednak przejść się tam w sobotę. Szeroka, serce dawnego żydowskiego miasta, między Starą Synagogą a synagogą Remuh, jest szpalerem restauracyjnych ogródków i menu w kilku językach. Józefa, ulica galerii i małych pracowni, rano pachnie kawą, a o szóstej rano bywa ulicą powrotów z imprez. Plac Nowy w dzień wciąż jest targiem z Okrąglakiem pośrodku, ale nocą zamienia się w kolejkę po zapiekanki i jedną wielką salę barową pod gołym niebem. Każde z tych miejsc żyje. Pytanie tylko, czyim życiem.
Bo Kazimierz ma restauracje, bary i klimat. Coraz mniej ma rzeczy, które robią z miejsca dzielnicę: sąsiadów, którzy się znają, dzieci na podwórku, sklepiku, w którym ktoś wie, jak masz na imię. Historia żydowskiego Kazimierza, miejsca żywego przez stulecia, którego mieszkańców wymordowano w czasie wojny, łatwo staje się tłem do kolacji. To nie zarzut wobec restauratorów, z których wielu dba o tę pamięć lepiej niż ktokolwiek inny. To pytanie, czy chcemy, żeby całe dzielnice były tylko dekoracją, a ludzie, którzy w nich mieszkają, statystami.
Nie my przeciwko nim
Najgorsze, co mogłoby z tego wyniknąć, to podział na „nas” i „ich”. Turysta, który o świcie ciągnie walizkę przez Józefa, nie jest wrogiem. Kelner, przewodnik, sprzątaczka w hotelu, właścicielka kawiarni to też krakowianie i z turystyki żyją. Problemem nie są goście, tylko brak reguł, przez który mieszkaniec zaczyna być w centrum przeszkodą: za głośno mówi o ciszy nocnej, za często pyta o swój sklep, za bardzo upiera się, żeby tu żyć.
Co miasto już zrobiło, a czego jeszcze nie
Żeby było uczciwie: Kraków nie stoi z założonymi rękami. Od 2010 roku centrum chroni Park Kulturowy „Stare Miasto”, który porządkuje reklamy, ogródki i uliczny handel. Od 2023 roku w całym mieście obowiązuje nocny zakaz sprzedaży alkoholu w sklepach i na stacjach, a od 1 września 2026 roku zaczyna się on już o 22.00 i trwa do 6.00. Działa też Komisja Zrównoważonej Gospodarki Nocy, która ma godzić życie nocne z prawem mieszkańców do snu.
Najważniejsza zmiana dopiero nadchodzi. W październiku Sejm uchwalił przepisy o najmie krótkoterminowym, które trafiły do Senatu. Mają dać wspólnotom mieszkaniowym prawo do zakazu takiego najmu w budynku, a gminom możliwość wyznaczania stref, w których będzie ograniczony albo zakazany. Tyle że te najmocniejsze narzędzia mają zacząć działać dopiero 1 stycznia 2028 roku. Mieszkańcy centrum dostaną je więc nie teraz, tylko za ponad rok, a przez ten czas z kamienic może wyprowadzić się jeszcze wielu sąsiadów.
Każdy z tych kroków jest ważny, ale każdy jest reakcją na problem, który już urósł. Wciąż brakuje odpowiedzi na proste pytanie: jakie centrum chcemy mieć za dziesięć lat? Miejsce, które się zwiedza, czy miejsce, w którym ktoś wciąż mieszka?
Prawo do miasta
Nie oczekuję zamknięcia Krakowa przed gośćmi. Oczekuję, że centrum będzie traktowane także jako miejsce do życia, a nie tylko jako najlepiej sprzedający się produkt w mieście. Miasto ma w ręku więcej, niż się wydaje. Jest właścicielem wielu lokali w centrum i może je w pierwszej kolejności oddawać tym, których rynek wypycha najszybciej: szewcowi, krawcowi, warzywniakowi, przychodni. Gdy tylko prawo na to pozwoli, powinno bez zwłoki wyznaczyć strefy ograniczonego najmu krótkoterminowego, zamiast odkładać tę decyzję, aż z kamienic wyprowadzą się ostatni lokatorzy.
Do tego potrzeba rzeczy prostszych, które nie wymagają żadnej ustawy. Cisza nocna w centrum musi być egzekwowana, a nie tylko zapisana, a mieszkaniec, który dzwoni w nocy, powinien wiedzieć, że ktoś przyjedzie. Rada Dzielnicy I Stare Miasto, do której należy też Kazimierz, powinna mieć realny głos przy decyzjach o swoim terenie, a nie tylko prawo do wydania opinii, którą ktoś przeczyta albo nie.
Kraków jest piękny dlatego, że przez wieki ktoś w nim mieszkał, pracował, otwierał warsztaty i sklepy. Jeśli z centrum znikną ludzie, zostanie ładna wydmuszka. Turyści też to w końcu poczują, bo nikt nie jedzie przez pół Europy, żeby oglądać dekorację.
To dopiero początek
Tym tekstem zaczynamy cykl o tym, jak naprawdę żyje się dziś w centrum Krakowa. Chcemy, żeby mówili w nim ludzie, a nie tylko urzędy. Mieszkasz albo mieszkałeś w centrum, na Kazimierzu, na Podgórzu? Prowadzisz mały zakład, który się trzyma, albo musiałeś go zamknąć? Wynajmujesz turystom i widzisz to z drugiej strony? Napisz do nas: cc@krakowskiraport.pl.
Szukamy głosów: „Samotni w Krakowie”. Następny tekst rubryki „Miasto od środka” będzie o samotności w Krakowie, o życiu w pojedynkę i anonimowości wielkiego miasta. Mieszkasz tu sam lub sama? Przyjechałeś za pracą lub na studia i wciąż szukasz swojego miejsca? Pomagasz innym nie być samemu? Napisz na cc@krakowskiraport.pl albo w wiadomości do naszej strony na Facebooku. Rozmowa może być anonimowa.
Tekst jest komentarzem autora. Źródła faktów: komunikat Urzędu Miasta Krakowa „Stare Miasto: kim są jego mieszkańcy?” (krakow.pl, marzec 2025); uchwała Rady Miasta Krakowa z 2010 r. o utworzeniu Parku Kulturowego „Stare Miasto” i jej późniejsze zmiany; uchwała RMK nr CX/2970/23 z 17 maja 2023 r. o ograniczeniu nocnej sprzedaży alkoholu i uchwała zmieniająca z 9 lipca 2026 r. (godziny 22.00–6.00 od 1 września 2026 r.); nowelizacja ustawy o usługach hotelarskich uchwalona przez Sejm w październiku 2026 r. (przepisy o strefach i zakazach we wspólnotach od 1 stycznia 2028 r.).
Fot. Piotr Glazar




